KIŞIN GELİŞİ VE NARGUDAN, TÜRK DİNİNDE AYAZ ATA'NIN SEMBOLÜ

Bakı – 29.12.25. Afet Möhbali /Türkel Media/: Dünyanın birçok ülkesinde, kışın gelişiyle ve diğer mevsimlerle bağlantılı festivaller ve törenler vardı ve bunları herhangi bir dinle veya özellikle herhangi bir milletle ilişkilendirmek temelde yanlıştır. Bu bağlamda, diğer milletlerde olduğu gibi, Türk milleti de ilkbaharın, yazın, sonbaharın ve kışın gelişini festivallerle kutlardı ve her bayramın kendine özgü karakterleri olurdu. Örneğin, Nevruz bayramında Kosa ve Kecel kutlandığı gibi, kışın gelişiyle birlikte düzenlenen Nargudan bayramının baş karakteri de Ayaz Ata olarak kabul edilirdi. Ayaz Ata'nın kıyafetleri de günümüzde Noel Baba olarak adlandırılan karakterin kıyafetlerinden farklıydı. Bu arada, Nargudan kelimesinde nar kelimesinin doğmak fiiliyle, güneşin doğmasıyla (doğan) ilgili olduğunu belirtmek isterim. Türk halkları buna Nardoğan, yani "Gündoğan" bayramı da derler.

Ayaz kelimesi Ay (Ay gezegeni) kökünden türemiştir. Soğuk ve ay ışığı anlamına gelir. Zemheri, Karakış anlamlarına gelir. Ayas ayrıca ay ışığı anlamına da gelir. Açık ve bulutsuz havada ayın görünür olduğu zaman gelen soğuk anlamına gelir. Eski Altay dilinde Ayas/Hacas kelimesi açık gökyüzü anlamına gelir.

İlginç bir nokta, Orta Asya ve Sibirya-Altay'da yaşayan Türkler arasında Ayaz Ata'nın gökyüzünden (Ay'dan) geyik tarafından çekilen bir arabayla gelmesidir ki bu da iki noktayı gösterir. 1. Ay gezegeninin Türk mitolojisinde yeri vardır (örneğin, Türklerin aydan gelişi, ay ışığından kurtarıcı olarak gri kurdun yaratılması vb.) ve 2. Geyik hala Türk mitolojisinde (özellikle Orta Asya ve Sibirya-Altay'da yaşayan Türkler arasında) kutsal kabul edilir.

Ayaz Ata, Türk, Altay ve Orta Asya mitolojilerinde, özellikle Kazak ve Kırgızlar arasında soğuk tanrısıdır. Çeşitli Türk dillerinde Ayas Han veya "Ag Ayas" olarak bilinir. Azerbaycan Türkçesinde ise "Şahta Baba" olarak da anılır. Ay Işığından yaratılmıştır. Soğuk havaya neden olur. Ülker takımyıldızının altı yıldızı gökyüzündeki altı deliktir ve soğuk hava oradan eser. Böylece kış gelir. Ayaz, Türk coğrafyasında yakıcı soğuk anlamına gelir ve Ay Tanrısı (veya onunla ilişkili Ayas Han) tarafından gönderildiğine inanılır, çünkü ay gökyüzünde göründüğünde açık havada ortaya çıkar. Aynı zamanda kışın soğukta ortaya çıkan ve evsizlere ve açlara yardım eden bir varlık olarak da anılır. Türk mitolojisine göre, Ayas Han ile aynı kişidir. Kazakların kışın onu karşılamasıyla bağlantılı olarak Sogumbası adında bir şenlik vardır. İlk kar yağışı ve ilk soğukla ​​birlikte kutlanan bir bayramdır.